از خودشناسی تا رشد فردی

تا اینجای بحث یک فرایند خطی را به شما معرفی کردیم که از خودشناسی شروع و به موفقیت ختم می‌شود. اما بعد از آن چه؟ پس از رسیدن به موفقیت چه اتفاقی می‌افتد؟ آیا این فرایند به همینجا ختم می‌شود؟

پاسخ بسیاری از اندیشمندان به این پرسش منفی است. اگر دقیق‌تر و عمیق‌تر فکر کنیم می‌بینیم رسیدن به موفقیت، زندگی ما را تغییر داده و یک گام به جلو می‌برد. اما هر تغییر جدیدی که در زندگی ما روی دهد، بر روح و جان ما هم تاثیر می‌گذارد و بخشی از رفتارها و حتی طرز فکر ما را دگرگون می‌کند. بدین معنا دستیابی به هر موفقیت جدیدی نه‌تنها زندگی ما را تغییر می‌دهد، بلکه شخصیت و مَنِش ما را هم دگرگون می‌کند.

به اعتقاد بسیاری از صاحبنظران، وجود هر انسان از سه بخش روح، روان و جسم تشکیل شده که هر کدام ماهیت و ویژگی‌های خاص خود را دارند. از سوی دیگر انسان‌ها از هر سه بعد جسم، روح و روان در حال دگرگونی دائم هستند.

آنچه “خود” یا “خویش” می‌نامیم، در هر فرد ملقمه‌ای پیچیده از باورها، رویاها، افکار، ارزش‌ها و نیازهاست که با گذر زمان تغییر می‌کنند. به بیان دیگر “خود” یا “خویشتن”  انسان‌ها پدیده‌ای ثابت و ایستا نیست، بلکه همواره در حال تغییر و دگرگونی است و این نکته مهمی است که روانشناسان و انسان‌شناسان همواره بر آن تکیه می‌کنند.

با هر گامی که در زندگی برمی‌داریم یا با هر موفقیت یا شکستی که روبرو می‌شویم، “خود” تغییر می‌کند.

حالا فرایند خطی موفقیت را که قبلا نشان داده بودیم، دوباره مرور می‌کنیم. از خودشناسی تا موفقیت. با این تفاوت که در اینجا باید از انتهای مسیر، یعنی از موفقیت خطی به “تغییر خود” وصل کنیم.

اما با تغییر خود هم همه چیز پایان نمی‌یابد. با تغییر خود، خواسته‌های جدیدی در انسان ایجاد می‌شود و نیاز به تحقق آنها دوباره مسیر جدیدی برای موفقیت‌های جدید در فراروی انسان باز می‌شود. پس برای برداشتن قدم‌های بعدی موفقیت و تعیین خواسته‌های جدیدمان لازم است دوباره و از نو خود را بشناسیم.

به بیان دیگر پس از هر موفقیت و تغییری که در ما ایجاد کرده، لازم است دوباره و از نو خود را بکاویم و بشناسیم. باید از نو خودشناسی را کشف کنیم تا بتوانیم خواسته‌های جدید خود را بیابیم و دوباره به سمت دستیابی به آنها حرکت کنیم. بنابراین ما نه با یک فرایند خطی، بلکه با یک چرخه دائمی مواجهیم.

در یک بیان کلی باید بگوییم چون “خود” ماهیتا در حال دگرگونی است، پس “خودشناسی” نیز فرایندی مقطعی و محدود به یک زمان خاص نیست، بلکه فرايندي است که در تمام مراحل عمر ادامه دارد و هيچگاه در هيچ نقطه‌اي پايان نمي‌يابد. هيچکس در هيچ زماني نمي‌تواند ادعا کند که خود را به طور کامل شناخته است.

خودشناسی فرايندي سخت و پيچيده است؛ و ما هر چه بيشتر تجربه مي‌کنيم و ياد مي‌گيريم و هر چه بيشتر با پستي و بلندي‌هاي واقعي زندگي روبرو مي‌شويم، بيشتر و بهتر خود را مي‌شناسيم.

نکته مهمی که در اینجا باقی می‌ماند تاکید بر جهت فرایند تغییر است. وقتی از موفقیت واقعی سخن می‌گوییم منظورمان موفقیتی است که سبب تغییر در جهت مثبت می‌شود.  موفقیت واقعی ما را یک قدم به جلو می‌برد و به انسانی بهتر تبدیل می‌کند و اگر موفقیتی سبب شود ما درجا بزنیم یا به عقب برگردیم، موفقیت واقعی نیست.

بنابراین با شناخت درست خود، هدف و خواسته واقعی خود را انتخاب می‌کنیم. با تلاش و برنامه‌ریزی درست در دستیابی به آن هدف موفق می‌شویم و در سایه این موفقیت خود را یک گام به سمت “بهتر شدن” به جلو می‌بریم و دوباره این چرخه را تکرار می‌کنیم؛ برای تمام عمر و تا لحظه مرگ. بدین معنا موفقیت واقعی حرکت مستمر در جهت بهتر شدن است.

صاحبنظران فرایند بهتر شدن را “رشد شخصی”  یا “رشد فردی” می‌نامند و کتاب‌ها و مقالات متعددی در این زمینه منتشر کرده‌اند. در برخی از این کتاب‌ها و مقالات رشد شخصی را کلید موفقیت واقعی دانسته‌اند.

در اینجا ما دوباره شکل فرایند موفقیت را رسم می‌کنیم و در آن به جای “تغییر خود” می‌نویسیم “رشد شخصی” یا “رشد فردی

رشد به معنای حرکت به جلو در تمام موجودات زنده وجود دارد. اصلا رشد، پایه و اساس جهان و طبیعت است. در هر گوشه و کنار طبیعت که نگاه کنیم پدیده رشد را می‌بینیم. منتها رشد دیگر موجودات نسبتا غریزی است، ولی رشد در انسان کاملا ارادی است و بستگی به انتخاب و تلاش خود او دارد. انسان‌ها گاهی با انتخاب‌های نادرست خود، نه به سمت رشد، بلکه به سمت قهقرا پیش می‌روند.

رشد یک معنای دیگر هم دارد و آن حرکت تدریجی و پیوسته برای به فعلیت رساندن استعدادهای بالقوه هر موجود زنده است. استعداد یک دانه گل تبدیل شدن به گلی زیباست و استعداد بالقوه یک نهال کوچک، تبدیل شدن به درختی تنومند. انسان‌ها هم هر کدام استعدادها و ظرفیت‌های بالقوه گوناگونی دارند که در مسیر رشد، شکوفا می‌شود و به ثمر می‌نشیند

تاکید بر رشد فردی در آموزه‌های دینی اسلام هم بارها به شکل‌های گوناگون مورد تاکید قرار گرفته است. حضرت علی (ع) می‌فرمایند: “هر کس دو روزش مانند هم باشد ضرر کرده است”

از نگاه قرآن هم کسی که امروزش مانند دیروز باشد، یعنی رشد نکند و جلو نرود “ َلفی خُسر  است. او نه تنها سودی نبرده، بلکه بخشی از اصل سرمایه که زندگی و عمرش است از دست داده و چیزی به دست نیاورده است.

فرایند رشد هرگز پایان نمی‌یابد، چون همیشه جنبه‌ای از وجود ما هست که می‌توانیم بهترش کنیم.

انسانی-در-حال-خوشحالی-کردن-از-موفقیت-های-فردی-بر-روی-کوه